دگردیسی مشغولیت‌ها

مدتی پیش مقاله ای نوشتم برای مقایسه طراحی نهادی خروج محور در تقابل با تعهد محور. این بخشی از آن مقاله است:

قواعد بازی در سرمایه داری به سبک امریکایی با سرمایه داری به سبک ژاپنی بسیار متفاوت است و این دو سبک تفاوت های عظیمی با سرمایه داری به سبک اروپایی (به استثنای انگلیس) دارند. حتی در اروپا نیز تفاوت های چشمگیری میان ترتیبات نهادی سرمایه­داری در کشورهای مختلف اروپایی وجود دارد. اما این نظام­های نهادی با جزئیات بسیار متفاوت در ایالات متحده، ژاپن و اروپا سطوح مشابهی از رفاه و ثروت را برای شهروندان خود به ارمغان آورده اند. همگی این نظام ها دارای بازارهای مالی کارا، پول سالم و سیستم های تامین اجتماعی موفق هستند.

دلایل متعددی برای این عدم همگرایی نهادی در میان این نظام های سرمایه داری وجود دارد. ۱- تفاوت ترجیحات اجتماعی، مبادله میان برابری و فرصت. برای مثال اروپاییان نسبت به امریکایی ها برابری و تثبیت را ترجیح می دهند، بنابراین بازار کار آنها و ترتیبات دولت رفاه این کشورها منعکس کننده این ترجیحات هستند. ۲- وجود مکمل در بخش های مختلف اقتصادی، برای مثال وجود حکمرانی شرکتی و فعالیتهای بازار مالی ژاپن. ۳- ترتیبات نهادی مورد نیاز توسعه اقتصادی می توانند به طور معناداری هم درمیان کشورهای ثروتمند و هم درمیان کشورهای فقیر متفاوت باشد. همچنانکه نورث می گوید: امروزه این شناخت در ادبیات اقتصادی بوجود آمده است که نهادهای کارا می توانند اشکال متفاوتی داشته باشند و همگرایی اقتصادی لزوما به معنای همگرایی نهادی نیست.

در منطق خروج شرکتها اساسا به روابط کوتاه مدت در میان خود و همچنین قراردادهای کوتاه مدت با نیروی کار بر اساس عملکرد آنها علاقه­مند هستند. اما در منطق تعهد (اعتراض) شرکتها به روابط دائمی میان شرکتها و نیروی کار خود علاقه­مند بوده و شرکتها بیشتر به عملکرد گروه کارگران تا عملکرد فردی آنها، پاداش مطابق ارشدیت و شایستگی، استخدام بلندمدت  و سهیم بودن صلاحیت و شایستگی در جایگاه آنها توجه دارند. در سیستم تعهد، منابع انسانی به عنوان سرمایه­گذاری تلقی می شوند نه به عنوان یک عامل حاضر در تابع تولید، و روابط بیرونی نیز به عنوان منبع اطلاعاتی و شایستگی تلقی می شوند، نه صرفا به منزله عوامل تولید.

به طور کلی الگوی خروج کم و بیش برای کشورهای انگلیسی- امریکایی و الگوی تعهد (اعتراض) هم برای ژاپن و برخی کشورهای اروپایی کاربرد دارد (گرونوگن[۱]،۱۹۹۷).

شواهد فراوانی برای بیان تفاوت های موجود در سازمان های صنعتی مختلف این کشورها تابه حال مورد بررسی قرار گرفته­اند: مقایسه روابط خریدار و فروشنده و الگوی ملی سازی شرکت ها در انگلستان و آلمان( لان و باکمن، ۱۹۹۶)،مورلند[۲] (۱۹۹۶) گزارش می­دهد که ۹۹ درصد از ۴۰۰ شرکت رده اول امریکایی در فهرست بازار سهام قرار گرفته­اند در حالیکه این نسبت در کشورهای اروپایی تنها ۵۴ درصد بوده است. در ایالات متحده بانک­های تجاری به صورت قانونی از نگهداری سهام در حساب­های خود منع شده­اند اما در آلمان و ژاپن بانک­های بزرگ نقش مهمی در تامین مالی شرکت­ها و شفافیت مالی آنها برعهده دارند. در فرانسه و ایتالیا و اسپانیا اغلب مالکیت­ها دولتی است. در یک مطالعه به مقایسه تفاوت های موجود میان آلمان و ایالات متحده/ انگلیس پرداخته شده است.

جدول۱٫ مقایسه سیتم های انگلیسی- امریکایی و آلمان

Source: Gelauff en den Broeder [1996].

خروج و در مقابل آن تعهد دو منطقی هستند که از طریق طراحی نهادی عمل می کنند. بازار نهادی است که شدیدا بر پایه منطق خروج فعالیت می کند. علم اقتصاد ابتدا به عنوان تئوری بازار و رفتار بازارها توسعه یافت به طوریکه اقتصاد همواره تمایل به دیدن جهان از چشم خروج دارد.

به طور طبیعی اقتصاددانان به تفکر درمورد این گزینه تمایل دارند که مکانیسم (خروج) بسیار کارا است و باید به شدت مورد استفاده قرار گیرد (هیرشمن،۱۹۷۰: ۱۶).

به نظر می رسد که سازمان­ها (شامل واحدهای سیاسی و حکومتگران) به طور طبیعی استراتژی های تعهد محور را مورد استفاده قرار می دهند. اگر هزینه یا موانعی بر سر راه خروج در مقابل نارضایتی موجود وجود دارد ممکن است اعتراض روش بهتری برای ایجاد تغییر باشد. به همین دلیل انتظار می‌ رود که سازمان­ها براساس منطق تعهد طراحی شوند.-

- دو روش برای انعطاف پذیر نمودن عملکرد و کارایی- گزینه های انعطاف پذیر یا مشخصات انعطاف پذیر در گزینه های معین؟

خروج و تعهد از نظر مشخصات و خواص ثابت و انعطاف پذیر از یکدیگر متمایز می باشند. خروج مرتبط با حاکمیت بازار و قراردادهای موضعی و با دست باز میان شرکت های رقیب و مستقل می­باشد. بر اساس منطق خروج مشخصات مطلوب یک گزینه با خروج و انتخاب گزینه دیگر به دست می­آید. در حالیکه مدیران بیرونی (سهامداران) بعد از مدیران اجرایی قرار دارند، آنها به عنوان کارشناس به جای ابزارهایی برای تحت تاثیر قراردادن مدیریت توسط مالکان فعالیت می­کنند. نارضایتی مالکان باعث می­شود که حق مالکیت خود بر شرکت را بفروشند. البته عکس العمل آنها با قیمت­های بازار یا سلسله مراتب درون شرکت تنظیم می­شود. مالیکت شرکت­ها موضوع تجارت عمومی بازار سهام است.

اگر کارگران، مهارت­های لازم برای استفاده لازم از تکنولوژی جدید را نداشته باشند، مجددا تخصیص می­یابند یا اخراج می­شوند و کارگران دیگری با مشخصات مورد نظر استخدام خواهند شد. از سوی دیگر اعتراض تاحدی با رقابت و تاحدی با روابط هماهنگ میان شرکت­های مرتبط در شبکه­های با روابط کمتر و بیشتر بادوام ارتباط دارد. در زمان نارضایتی، عوامل نسبت به آن اعتراض می­کنند و برای حذف نارضایتی های موجود از طریق رفتارهای متقابل تلاش می­کنند. اشکال متفاوتی از حاکمیت میان بازار و سلسله مراتب وجود دارد. مالکیت از طریق مالکیت خصوصی، مالکیت مقطعی میان شرکتها، مالکیت بانکها، سهیم شدن با قابلیت تجارت محدود و محافظت در برابر پیشنهاد خرید سهام یک شرکت برای اعمال کنترل از تجارت عمومی محافظت می کند. مالکان شرکتها برای تصحیح فعالیت مدیران اجرایی شرکتها از طرق غیر اجرایی تلاش می کنند. بر پایه استراتژی تعهد گزینه دلخواه با تغییر مشخصات آن گزینه بدست می آید. کارگران با درجه ای از تعهد شرکت نسبت به تامین اشتغال آنها ممکن است تمایل بیشتری برای یادگیری مهارتها و استفاده مجدد از تکنولوژیهای جدید داشته باشند. این مورد نه تنها سوال از بود و نبود انعطاف پذیری است بلکه حکایت از این است که دستیابی به انعطاف پذیری در هر سیستمی با روش بخصوصی بدست می آید.

تفاوت میان خروج و اعتراض تنها به سازماندهی مالکیت و روابط میان شرکتها مربوط نیست بلکه برای سازماندهی روابط درونی سازمان میان مدیریت و نیروی کار و میان مدیریت مرکزی و مدیریت میانی به کار می رود. این امر به طور وسیع از ترتیبات و محیط نهادی جامعه ناشی می شود (نورث،۱۹۷۳).

[۱] . Groenewegen

[2] . Moerland