دگردیسی مشغولیت‌ها

پرسش پیش­روی من بسیار ساده است: چرا هر زمان که بازار جهانی با رونق روبرو می­شود، خودروسازان ایرانی نیز از این رونق بهره می­برند، اما هر زمان که رکود و بحران دست به گریبان بازار جهانی می­شوند خودروسازان ایرانی به هیچ وجه تحت تاثیر قرار نمی­گیرند و شاید هم در پی تصاحب سود بیشتر باشند. جنرال موتورز، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودرو در جهان در طی چند ماه گذشته ۲۲ هزار نفر از کارکنان خود را به شکل محترمانه (بازخرید) اخراج کرده و با افت قیمت تولیدات خود در بازار و همچنین زیان ۱۵ میلیارد دلاری روبرو بوده است. تویوتا، دیروز،  به مدت یازده روز تمام کارخانه­های خود را در ژاپن تعطیل کرد تا به نوعی در مقابل بحران برنامه­ریزی کند. اما سایپا و ایران خودرو و … پیش­فروش­های خود را اعلام کردند و قیمت کالاهایشان نه تنها کاهش نیافته که افزایش هم یافته است. برای مثال به کسانی که ال ۹۰ ثبت نام کرده بودند گفته­اند که بیایید و پولتان را پس بگیرید. (البته دلیل این کار کاملا مشخص است) خودورسازان داخلی در زمان رونق بازار، می­گویند ما مواد اولیه خود را در شرایط رونق خریده­ایم و خرید مواد اولیه ما به روز است، بنابراین محصولات ما نیز از افزایش قیمت جهانی تاثیر می­پذیرد. اما در زمان کود می­گویند ما بیش از یک یا دو سال پیش مواد اولیه خود را با قیمت بالا خریده­ایم و از افت قیمت­های جهانی هیچ بهره­ای نبرده­ایم. چند روز پیش رادیو می­گفت راهنمایی و رانندگی گفته است که اگر تا پایان سال بعد خودروهای خودروسازان داخلی به سیستم­های مدرن مجهز نشوند اسامی آنان را اعلام می­کنیم. این گفته فارغ از هر معنایی یک معنای روشن دارد و آن این است که اگر تا سال بعد هر انسانی به دلیل عدم امنیت خودور داخلی خود بمیرد اشکالی ندارد. انحصار چندجانبه خودروسازان داخلی که با وضع تعرفه­های گمرکی زیاد از سوی دولت در برابر رقبای خارجی نیز حمایت می­شوند به آنها این امکان را می­دهد تا هر طور که بخواهند در بازار عمل کنند. البته این هر طور عمل کردن آنها، از عدم تعبیه سیستم­های ایمنی مدرن در خوردوها و کیفیت نازل آنها گرفته تا عدم تاثیرپذیری از کاهش قیمت جهانی را در بر می­گیرد. حال یک پرسش دیگر این است که گیریم یارانه­ها هدفمند شد. اما آزادسازی بازار خودرو و ورود رقبای خارجی به بازار میسر نشد؛ آیا تغییری در وضعیت خودروسازان داخلی ایجاد می­شود؟ آیا آنها همان­طور که از رونق بازار سود می­برند از زیان بازار هم ضرر خواهند کرد؟ بنابراین طرح تحول اقتصادی پیش از آن­که نیازمند هدفمندسازی یارانه­ها باشد باید به دنبال آزادسازی بازار صنایعی باشد که صرفا برمبنای حمایت­های دولت سرپا ایستاده­اند و حاضر به ایجاد هیچ­گونه تغییری هم در وضعیت خود نیستند. مساله محدودیت ملایم بودجه، ناکارایی­های قیمتی ، سازمانی و مجهولی که خودروسازان داخلی به همراه تمامی شرکت­های دولتی از آن نفع می­برند هرگز اجازه نمی­دهد تا هدفمندسازی یارانه­ها به نتیجه مطلوب برسد.   

دسته : بازار, نابازار توسط : محمد رضا فرهادی‌پور