درباره الی

درباره الی، درواقع، درباره ما و اطرافیان­مان است. درباره طبقه متوسط یا همان خرده­بورژواها. درباره فرهنگ خرده­بورژازی، درباره رفتار و زندگی روزمره این طبقه. یکی از عناصر اصلی زندگی روزمره این طبقه تازه­پاگرفته «بی­خیالش» است. از همان ابتدای فیلم، یکی از دانش­جویان دانشکده حقوق، فردی را برای ازدواج با یکی از دوستانش انتخاب می­کند، بدون این­که حتی نام کامل او را بداند. وقتی پس از گم­شدن الی پلیس می­پرسد نامش چه بود، هیچ­کس اسم او را نمی­داند. حتی، احمد، این مسافر از آلمان آمده، که در بخش­هایی از فیلم رفتارهایی متفاوت با دیگران از خود نشان می­دهد و این موضوع بی­ارتباط با زندگیش در خارج نیست، در مدت زمانی که با الی بود و البته ظاهرا در فکر ازوداج با او ، حتی نام او را نپرسید. در شب اول از هر چیزی حرف زدند جز شناخت غریبه­ای که وارد این جمع شده بود آن هم برای ازدواج. ازدواج به چه کالای بی­هویتی تبدیل شده است! این پدیده روزی هزار بار در میان طبقه متوسط اتفاق می­افتد. بارها با دوستانم در یک کافه قرار گذاشته­ایم بعد که رفته­ام، دیده­ام کسانی را در حد بیان نام کوچک­شان معرفی می­کنند، اما راستش اگر از قبل می­دانستم قرار است غریبه­ای بیاید، شاید هرگز نمی­رفتم. در مهمانی­ها، عروسی­ها و جشن تولدهای طبقه متوسط ایرانی این واقعه روزی صدبار تکرار می­شود. چرا؟ چون «بی­خیالش». به­یاد دارم وقتی کوچک­تر بودم به سریال­های کارآگاهی علاقه­مند بودم، همیشه یک سوال در ذهنم بود که چگونه مردم آلمان، درست به یاد دارند که دو هفته پیش، دوشنبه شب، ساعت ۱۰ فلانی را دیده­اند یا نه؟، اما این ضرب­المثل در میان ما رواج دارد که «بابا من یادم نیست دی­شب چی­خوردم». بی­اهمیتی مسائل خرد و ریزه­کارهای­های زندگی روزمره برای طبقه متوسط ایرانی بارهای بار مشکل­آفرین بوده، و این­بار درباره الی یکی از آنها را به نمایش می­گذارد.  

دومین عنصر حیاتی، باز هم می­گویم حیاتی نه به معنای مهم، بلکه به معنای عامل بقا و تداوم، زندگی طبقه نوپای متوسط ایرانی که سریال­هایی چون یانگوم و جومونگ و فیلم اخراجی­ها را به حد دیوانه­واری می­بیند، «گفتن دروغ­های ریز و در ظاهر بی­اهمیت» و بیان حرف­هایی است که در موقع بر زبان آوردن­شان چندان توجهی به آنها نمی­کنند. از همان آغاز فیلم سپیده دروغ­گفتن را شروع و مرتبا آن را تکرار می­کند. شاید مهم­ترین حرفی که او ناخواسته و بدون توجه به عواقب آن بر زبان می­آورد، موقعی است که به حاج­خانم می­گوید «تازه عروس و داماد داریم». خوب برداشت مادران و پدران همین طبقه متوسط این است که باید برای نوعروس و تازه داماد تشک رخت­خوابی انداخت تا …، غافل از این­که همین حرف به­ظاهر بی­اهمیت در پایان داستان می­توانست منجر به قتل دیگری هم شود. دروغ­های به­ظاهر بی­اهمیت، این عنصر ذاتی طبقه متوسط ما، در همه جای فیلم تکرار می­شود. سپیده حتی نمی­تواند با همسرش هم صادقانه برخورد کند: برای مثال حاج­خانم به او گفته بود ما فقط برای یک­شب ویلا داریم، اما او حتی همین موضوع را به همسر و البته بهترین دوستانش هم نگفته بود. به یاد دارم در محل کارم تازه دو تا از همکارانم با هم ازدواج کرده بودند. یک روز ظهر خانم، دیده ­بود که همسرش به کتاب­خانه رفته، به او زنگ زده بود و گفته بود کجایی؟ مرد، گفته بود دارم غذا می­خورم.

دروغ آن­هم از سوی دانش­آموختگان مدرسه حقوق، چه پدیده شرم­آوری! می­بخشید چرا شرم­آور؟ کسانی که همگی حقوق خوانده بودند هم حتی نتوانستند حق یک­نفر را به او بدهند. اما دروغ­های جالب­تر و شاید هم مهم­تر بعد از گم­شدن الی گفته می­شوند. هیچ­کس نمی­توانست راست بگوید. و جالب این بود که تا تناقضی در حرف دو نفر ایجاد می­شد، باز هم راست نمی­گفتند بلکه یک­نفر دروغ جدیدی می­گفت. بعد از مدتی هم دیگر هیچ­کس به هیچ­کس اعتماد نداشت. نکته بسیار مهم هم این بود که بعد از مرگ یک انسان، حقوق­دانان تنها به فکر نجات خود بودند و این تنها جایی بود که همگی می­گفتند ما باید راستش را بگوییم: ما از متاهل بودن الی خبر نداشتیم. خوب به یاد دارم یکی می­گفت: همسرم می­پرسد اگر من بمیرم، تو باز هم ادواج می­کنی؟ جواب داده­ام: تو که نیستی، پس من هر کاری دلم بخواهد می­کنم. مهم این بود که الی نبود و باز هم باید دروغ گفت چون فقط ما هستیم. ما هستیم که باید ماشین­مان را از ساحل بیرون بیاوریم.

مانی حقیقی درجایی از فیلم به سپیده می­گوید برای من و تو مهم نیست که یک شب را بدون هم با دوستان­مان بگذرانیم، یا با خانواده دوستان­مان به شمال برویم، اما برای خانواده سنتی مثل الی چرا؟ جالب­تر این است چند دقیقه بعد همین تازه به­دوران رسیده مدعی منورالفکری، دست به کار زدن سپیده می­شود و همین­جاست که در سینمای ایران می­شنوی که تماشاچیان خانم زیرلب می­گویند مرتیکه گوربه­گور شده بی­حیا.  

مریلا زارعی که شاید در تمام دوران بازی­گریش چنین بازی­ای از خود بروز نداده بود (البته به­زعم من ناکارشناس)، نقش یک زن خرده­بورژا را خیلی خوب بازی می­کرد، انسانی به­خاطر فرزند او مرده بود، یک زندگی از هم پاشیده بود، اما او فقط می­خواست نیمه­شب به تهران بازگردد. در عروسی­های این طبقه بارها با این پدیده روبرو شده­ایم. بارها در روزهای تفریح، در کوه، در عروسی و در مهمانی­های این طبقه دیده­ایم که ناگهان یکی به دلیل نگاه­های آن­طوری مادر فلانی می­خواهد برود. او فقط می­خواست برود، چون همه به بچه­اش یک­جوری نگاه می­کردند، چون بچه­اش جایش را خیس کرده بود، اما برای این «حقوق­دان» مهم نبود که تنها به­دلیل بی­توجهی او و همسرش به فرزندشان یک «انسان!» بی­گناه مرده بود.

یکی دیگر از ویژگی­های طبقه متوسط مدرن و نوظهور ایران این است که در هنگام خندیدن به دیگران و سربه­سر هم گذاشتن چندان متوجه نیست که چه می­گوید و به چه می­خندد. فقط مهم این است که بخندد. به هرچیز، به همه چیز و مهم نیست که چه چیز. اما وقتی مشکلی پیش می­آید و این افراد به کالبدشکافی رفتار هم می­پردازند، همه آن­چه روز قبل باعث خنده و شادی دیگران شده زیر سوال می­رود. نکند آن جمله، یا آن خنده، یا آن تیکه باعث رنجش الی شده باشد؟ از این دست تحلیل­ها در طبقه افرادی از قبیل افراد فیلم درباره الی بسیار فراوان است و هر روز به چشم می­خورد. در مهمانی فارغ­التحصیلی فلانی باید یکی را پیدا کرد و به او خندید، بعدش مهم نیست. باید یکی را به خاطر لباسش دست انداخت، باید یکی را به دلیل مویش یا اسمش مسخره کرد تا آن شب بگذرد. اگر این کارها را نکنیم چه کنیم؟ معنای خوش بودن در جامعه متوسط ایرانی با مسخره کردن دیگران گره خورده است، یکی برای لاغر بودنش مسخره می­شود، یکی برای عمل کردن دماغش. یکی برای مصرف تظاهریش دیگران را مسخره می­کند و یکی برای نداشتن دوربین دیجیتال مسخره می­شود. اما کافی است فردای آن روز او بمیرد: همه می­نشینند و در فکر این هستند که ما که چیزی نگفتیم.

شاید اگر اکران این فیلم در زمانی به جز انتخابات بود، می­توانست تاثیرگذارتر باشد.

   

۳۱ Responses to “درباره الی”

  1. خوب بود.پاراگراف آخر فوق العاده بود.

  2. من هنوز فیلم رو ندیدم، ولی جایی خوندم که فیلم مجموعه ای از دروغ های طبقه متوسط بوده که نقد شما هم کمی تأییدش میکنه

  3. سلام،
    شما منتقد خوبی هستید و در عین حال نویسنده ای خوب اما میشه بفرمایید منظور شما از طبقه متوسط چی هست؟
    شما گفتین: بی اهمیتی به مسائل خرد در زندگی امروزه
    دیدن فیلم هایی مثل جومونگ
    دروغ گفتن
    دروغ گویی پشت سر هم
    کلمه بی خیالش
    ازدواج پدیده ای که روزی هزار بار در بین این طبقه تکرار میشه.
    ازدواج به چه کالای بی هویتی تبدیل شده .
    تمسخر
    اما استاد گرامی آیا تمام این مسائل در طبقات دیگر جامعه وجود نداره. شاید هم من معنای متوسط بودن رو در نقد شما متوجه نشدم . علت دروغ گفتن های مکرر چی بود ؟ ما برای چی بعد از دروغ اول باز دروغ میگیم . فکر نمیکنید در فیلم همه به نوعی میخواستن با دروغ هاشون مشکل رو حل کنن گرچه قبول دارم که این کار اصلا درست نیست. من واقعا نمیدونم شما چرا نمی گویید تمام این مسائل به اشتباه در بین همه اقشار رخ میدهد ما ایرانی ها درمواردزیادی رفتار اشتباه داریم.

  4. سلام سارا
    بدون شک تمامی افراد دروغ می گویند. اما بحث بر سر طبقه متوسط است. شاید تعریف طبقه متوسط در جامعه ما کمی دشوار باشد، اما مشخصات فوق گویای همین طبقه نوظهور و تاثیرگذار در ایران است.
    اینکه دروغ بگوئیم تا مشکل حل شود، راه حل درستی نیست، و در طول فیلم هم دیدیم که با هر دروغ وضعیت بدتر می شد. مانند هر مساله دیگری که دروغ گفتن وضعیت را بدتر می کند. اتخاذ این راه حل غیرعقلایی ترین و به عبارتی احمقانه ترین رفتار ممکن است. اینکه طبقات فرودست یا طبقات مرفه و تن آسا چه می کنند و شاید هم رفتارشان شبیه به رفتارهای طبقه مرفه باشد موضوع بحث من نیست، از آنجا که مهمترین طبقه هر جامعه ای طبقه متوسط است بنابراین بحث بر سر ویژگیهای این طبقه مهم است
    فقط بگویم که منظورم از تکرار ازدواج ، بی اهمیت بودن آن است. شد شد، نشد بیخیالش. .

  5. فکر کنم یک تفاوت ماهیتی در شکل گیری طبقه متوسط ایرانی با کل دنیا وجود دارد مخصوصا بین سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ یک طبقه متوسطی تشکیل شد که تقریبا سرمایه دار ناکارآفرین و نوکیسه بود که مظاهر تمدن را در همین مهمانی ها و شمال رفتن ها و …میدیدند که در حقیقت به نوعی در تضاد با طبقه متوسط: نویسندگان،شاعران،مترجمان،معلمان،کارشناسان و …هستند.
    از طرفی هزینه کردن چیزی در حدود ۳۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی با وجود رانتها و رقابت در نزدیک شدن به مرکز قدرت باعث شده که از لحاظ “ثروت” تعداد زیادی از افراد طبقه های پایین تر به این طبقه متوسط اضافه شوند و از طرفی متاسفانه اکثر افراد حاضر در طبقات متوسط در حال انتقال به طبقه فقیرتر از لحاظ ثروت هستند (بقال محله ما ۴ سال پیش مغازه ای داشت با قیمت حدود ۲۵ میلیون تومان و حالا همین مغازه شده است ۳۵۰ میلیون تومان) و خوب خیلی از طرفدارهای دولت نهم که اخیرا از لحاظ “ثروت”‌به طبقه متوسط اضافه شده اند، از لحاظ “منزلت اجتماعی” در طبقه متوسط نیستند و از طرفی از لحاظ “قدرت” در طبقه بالایی قرار دارند بنابراین تاثیری که چنین طبقه لمپن مابی به کل جامعه میگذارد را نباید نادیده بگیرید. از طرفی شعارهای ناسیونالیستی و عظمت طلبی و مساله اتمی ای که این طبقه طرفدارش هست باعث میشه که مظاهر دموکراسی را کمتر در بین این طبقه ببینید.
    حالا اگر طبقه متوسط شکل گرفته ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ که ناکارآفرین و نوکیسه و صرفا سرمایه دار هستند (علی الخصوص در بخش ملک و زمین و ساختمان) را در کنار طبقه متوسط نوظهور لمپن ماب قدرت طلب اخیر بگذارید، فکر نکنم دروغ گفتن و مسخره کردن و جومونگ دیدن امری تعجب برانگیز باشد. اینها ویژگی های این طبقه متوسط هست. حالا همه اینها را اضافه کنید به اینکه مدیران و مسئولان و کارمندان که قرار است جزء طبقه متوسط باشند با این دیدگاه در سیستم اداری ایران قرار دارند و برای پیشبرد زندگی اتان مجبور خواهید بود که دروغ بگویید و … حالا همه اینها را بگذارید کنار بخش نسبتا عظیمی از طبقه متوسط که “مذهب” به شدت جزئ عقاید آنها است و …(خواندن تاریخ قرون وسطی شاید بهتر بتواند به تحلیل این طبقه کمک کند) فکر کنم نشود به این راحتی ها چنین ملغمه ای را تحلیل کرد.
    بنابراین اگر کمی صبر کنید خواهید دید دیگر ملاک “ثروت” در بررسی طبقه متوسط نمیتواند ملاک خوبی باشد چون طبقه متوسط کنونی کم کم دارد به طبقه پایین “ثروتی” نزدیک میشود و بنابراین دغدغه هایش در آینده ای نه چندان دور در سطح تامین معاش زندگی خواهد بود و لذا فیلم هایی که ساخته خواهند شد دیگر نشاندهنده طبقه ای که برای پیشبرد زندگی اش دروغ هم میگوید یا برای ازدواج و آشنایی به شکل غیر سنتی راهی ویلایی در شمال میشود نیست، نشاندهنده طبقه متوسطی است که در خانه نیمه مدرنش جلسه خواستگاری میگذارد و همه به هم دروغ میگویند و بعد یک نفر به دلیل غیرت زنش را میکشد و …. و یا نویسنده ای (هنرمندی) که در فراموشی و تنگدستی مرده است و هیچ کس به یادش نبوده است و …. (آدم یاد قرون وسطی می افته)

    در ضمن من هم یانگوم را دیدم و هم جومونگ را. باور کنید اینقدر هم سخیف نیستند که شما گفتید. فکر کنم همذات پنداری ایرانی ها با قهرمانهای داستان که همیشه تحت ظلمی هستند که نمیتوانند از آن خلاصی پیدا کنند باعث میشود که طرفدار پیدا کنند. فیلمی که چند جوان نیمه مدرن را میگذارد وسط یک ویلا برای آشنایی در ازدواج، دغدغه روزمره طبقه متوسط علی الخصوص از نوع مذهبی آن نیست. اگر به طبقات پایین دست شهری نگاه کنید اتفاقا مخالفت اشان با دولت های قبلی و کل نظام بیشتر از طبقه متوسط هست و فکر کنم به همین دلیل است که ا.ن در بین این طبقه محبوبیت بیشتری دارد به دلیل اینکه به دولتهای قبلی حمله کرده است و … (اگر دقت کنید روحیه دیکتاتوری در ذهن اشان زیاد دیده میشود) بنابراین این طبقه پایین دست که کم کم دارد متوسط میشود طبیعی است که طرفدار سریال یانگوم و جومونگ شود.

    در ضمن کلا بی خیالش.

  6. Hello to all I can’t understand tips on how to add your site in my rss reader. Support me, please

  7. Aw, this was a really excellent post. In theory I’d like to create like this also – taking time and actual energy to make a great write-up… but what can I say… I procrastinate alot and never ever seem to get a thing performed.

  8. Couldn?t be published any better. Reading this publish reminds me of my old room mate! He always kept talking about this. I will ahead this article to him. Pretty sure he will possess a good examine. Thanks for sharing!

  9. I admire the useful details you offer with your articles. I will bookmark your blog and have my youngsters test up right here often. I’m fairly positive they are going to understand a lot of new things right here than anybody else!

  10. You may have not intended to do so, but I assume you’ve got managed to express the state of mind that a lot of folks are in. The sense of wanting to aid, but not knowing how or where, is one thing a lot of us are going through.

  11. Resources like the one you mentioned here will be quite useful to me! I will post a link to this page on my weblog. I’m positive my visitors will locate that really useful.

  12. Resources like the a single you mentioned here will be really useful to me! I will publish a link to this page on my blog site. I’m positive my visitors will discover that really useful.

  13. Hello, I observed your blog page inside a new directory of blogs. I will not understand how your blog came up, must have been a typo, Your blog page looks good. Have a nice day

  14. A good job on the 70% of the story that was covered. Disappointing that the job wasnt complete.

  15. For a 3 mega pixel camera, the processor has to make 9 million calculations, Owns A Second Home In Aspen, 24 Hour Fitness Houston, Cuban Cigars Illegal, Traditional Indian Medicine Wheel, Hospital Materials Jobs San Diego Ca, Skid Steer Mowers, Canadian Personals News, The Destructors By Graham Greene, High Paying Truck Driving Jobs, Affects Of Marfan Syndrome, Good Bad Gui Design, Charleston Sc Hotels, Israeli Assault Tactics, Uptown Charlotte Nc Condos, Sport Metal Wheels, Smart Label Printer, Recipe For Eggnog, Community Personal Classifieds, Horse Training Schools, Apple Cinnamon Bread Recipes, Designer Copies Wholesale Handbags, Scary Halloween Costomes, Register Domain Name Australia, Emerald City Port Charlotte, Weight Watchers Core Diet, 4l60e Wiring And Technical Information, The Color Of Flower, Complete Hottie Doggystyle, Livingston Montana Real Estate, Essays El Salvador,

  16. Aw, this was a really great publish. In concept I’d like to write like this also – taking time and true energy to create a good article… but what can I say… I procrastinate alot and in no way seem to get something completed.

  17. I must admit that this is one excellent insight. It surely gives a company the opportunity to have in on the ground floor and really take part in creating some thing particular and tailored to their needs.

  18. You received a really useful blog site I have been here reading for about an hour. I’m a newbie and your accomplishment is extremely considerably an inspiration for me.

  19. Let me start by stating great post. Im not confident if it has been talked about, but when using Chrome I can in no way get the entire internet site to load without having refreshing quite a few times. Could just be my computer. Thanks.

  20. Hi webmaster, commenters and everyone else !!! The blog page was absolutely fantastic! Tons of fantastic info and inspiration, both of which we all need!b Hold ‘em coming… you all do such a great job at this kind of Concepts… can not tell you how considerably I, for one particular appreciate all you do!

  21. Aw, this was a really great post. In theory I’d like to create like this also – taking time and true effort to produce a fantastic post… but what can I say… I procrastinate alot and by no means seem to get something done.

  22. Hey, just looking around some blogs, seems a pretty nice platform you are using. I’m currently using WordPress for a few of my sites but looking to change one particular of them over to a platform similar to yours as a trial run. Anything in particular you would recommend about it?

  23. You may have not intended to do so, but I think you have managed to express the state of mind that a lot of men and women are in. The sense of wanting to help, but not knowing how or exactly where, is something a lot of us are going through.

  24. Merely, admirable what you’ve got completed here. It is satisfying to appear you express through the heart and your clarity on this substantial content material might be effortlessly looked. Outstanding post and can seem ahead to your long run update.

  25. Hi webmaster, commenters and everybody else !!! The blog site was absolutely fantastic! Tons of fantastic info and inspiration, both of which we all need!b Keep ‘em coming… you all do these a fantastic task at this kind of Concepts… can’t tell you how a lot I, for one appreciate all you do!

  26. Hello to all I can not understand tips on how to add your site in my rss reader. Assist me, please

  27. his is the perfect blog for anyone who wants to learn about this matter. You know a lot its nearly hard to argue with you (not that I really would want…HaHa). You undoubtedly place a whole new spin on a matter thats been written about for years. Great things, just excellent!

  28. That is a intelligent blog site. I imply it. You’ve got a lot expertise about this issue, and so much passion. You also know how to produce people rally behind it, certainly through the responses. Youve obtained a layout right here thats not too flashy, but makes a statement as large as what youre saying. Fantastic job, in fact.

  29. Thanks for taking the time to discuss this, I feel strongly about it and really like learning more on this matter. If possible, as you gain expertise, would you mind updating your blog site with more information? It is extremely helpful for me.

  30. Thanks for taking the time to discuss this, I feel strongly about it and adore learning more on this subject. If possible, as you gain expertise, would you mind updating your blog with more information? It’s extremely helpful for me.

  31. I thought it was going to be some boring old post, but it really compensated for my time. I will publish a link to this page on my weblog. I’m positive my visitors will discover that really useful