دختر خوشگل: سر عباس آباد؟
راننده تاکسی: بیا بالا.
من: سرعباس آباد؟
راننده تاکسی: نمیخوره.
فرانکو
منظورم فرانکو بارزی فوتبالیست مشهور ایتالیایی نیست. منظورم فرانکو اسپانیایی است. نشر چشمه کتابی با عنوان فرانکو منتشر کرده است، همان دیکتاتور بزرگ اسپانیایی. کتاب را خریدم، خواندنی است.
بازسازی علم اقتصاد پس از بحران
جفری هاچسون سایتی راه انداخته با عنوان بیانیه ای برای بازسازی علم اقتصاد پس از بحران. درواقع این بیانیه براساس مقاله مهم و جالب توجه پل کروگمن برنده نوبل اقتصاد در سال جاری تهیه شده است. این مقاله چند روز پیش منتشر شده (New York Times, September 2nd, 2009) و از سوی بیشتر اقتصاددانان موافق و مخالف وی مورد توجه قرار گرفته است. اگر می خواهید می توانید این بیانیه را امضا کنید.
رهن یا اجاره
مرد نگاهی به من کرد، میخواست بخندد، اما هر جور بود خودش را نگه داشت و گفت: هشت، ۶۰۰، هفت، ۵۵۰، شش، ۵۰۰٫ خوب پول من هم معادل همین است فقط توازنش فرق میکند. بله، پانزده، ۳۰۰ هم معادل همین ارقام است، اما امسال همه اجاره میخواهند. سال قبل برعکس بود. همکارش گفت برو جای دیگه، اما بعیده گیرت بیاد. مشاور املاک بعدی وقتی پانزده، ۳۰۰ را شنید سرش را پایین انداخت و میخواست جوری به من بگوید که ندارم. میتوانی پولت را تبدیل کنی. ۱۰ تومانش را بردار ۵ بده با ۷۰۰٫ آقا کسی هم میتواند ماهی ۷۰۰ یا ۸۰۰ هزار تومان اجاره بده؟ بله زیادند. شغلشان چیست؟ نمیدونم. اما زیادند. اجاره تا ماهی ۴ میلیون تومان هم داریم. بهت زده بیرون آمدم و سراغ بعدی رفتم. مردی بود جاافتاده. پانزده، ۳۰۰ را که شنید گفت مسلمونیمونو فروختیم. صاحبخانه میاد بهش میگی خونت گرونه، انصاف داشته باش، میگه تو سر مال نزن، کارت رو انجام بده. سلام خانم قهرمانی، اون مورد اجارتون هست، اجاره رفته. ماهی ده، ۵۰۰٫ سلام حاج آقا، اون زیرپله رو آخرش چند میدی؟ هشت، ۵۰۰ خوبه. بعد رو به من کرد و گفت به هرکی میتونستم زنگ زدم. تو یا باید مبل فروش باشی در یافت آباد و خوب دزدی کنی، یا شیرفروش باشی در بهبودی و دزدی کنی، یا آموزشگاه رانندگی داشته باشی، یا فوتبالیست باشی یا …. به هر حال نباید درس خوانده باشی. ممنون حاجآقا. حالا تلفنتو بذار اگر موردی بود بهت زنگ میزنم. صفر …. یکی از علل شکلگیری حاشیهنشینی این است که متقاضیان نمیتوانند با اجارههای مرکز شهر کنار بیان. حاج آقا واسه خودش مدرس دانشگاهی بود. خوشقلب بود. اما خوشقلبی رو با پول نسبتی نیست. جوون پول مهمه، نه چیز دیگه. فقط پول. یاد مارکس افتادم، پول خدای من است.
بازار اجاره مسکن: رونق یا رکود از دیدگاه چه کسی؟
مسکن کالایی بادوام است که قابلیت جابجایی ندارد. در زمان تجزیه و تحلیل بازارهای مسکن نیز عرضه و تقاضا مورد توجه قرار میگیرند. در سوی تقاضای مسکن، تقاضا صرفا برای مسکن نیست بلکه تقاضا برای کالایی است مرکب با ویژگیهای خاص. معمولا در هنگام خرید مسکن برای سکونت، خانوار آن را برای یک دوره بلندمدت خریداری میکند، این در حالی است که در بازار اجاره خانوارهای متقاضی معمولا نمیتوانند برای دورههای زمانی بیش از یک یا دو سال برنامهریزی کنند، البته عرضهکنندگان مسکن نیز تمایل به انعقاد قراردادهای بلندمدت اجاره ندارند. در بازار اجاره قیمت در قالب رهن –اجاره یا ترکیبی از این دو تعیین میشود. اما در بازار اجاره مسکن ایران این شرایط کلان اقتصاد و میزان سوددهی سایر بازارها (برای مثال بازارهای مالی) است که تناسب میان رهن و اجاره را تحت تاثیر قرار میدهد. برای مثال، هر زمان که نرخ سود سپردهگذاری در نظام بانکی به اندازه کافی زیاد باشد، یا صاحبان مسکن اجارهای توان سرمایهگذاری پول خود و البته امید به سوددهی آن داشته باشند- برای مثال اگر بورس اوراق بهادار بتواند انگیزه سرمایهگذاری و سوددهی را تحریک کند- معمولا خواهان رهن بیشتر و اجاره کمتر هستند و برعکس. به عبارت دیگر ناکارآمدی سایر بازارها کارایی بازار مسکن را متاثر میسازد.
اما این حالت برعکس در سال جاری به سراغ این بازار در اقتصاد ایران آمده است: ظاهرا امسال در بازار اجاره مسکن اقتصاد ایران سرمایهگذاران نمیتوانند در سایر بازارها سود مورد نظر خود را کسب کنند لذا به سراغ مبلغ اجاره آمدهاند و باتوجه به اینکه مسکن کالایی ضروری برای متقاضیان است مجبورند تا قواعد بازی را بپذیرند. البته این بازار راهی برای تامین منابع مالی مورد نیاز سفرهای خارج بعضی خانوارها، اقامت در خارج از کشور، تامین هزینه درس خواندن فرزندان و … است و همه این بارها بردوش متقاضیان مسکن اجارهای است. بارها مشاهده شده است که یک صاحب مسکن اجارهای حاضر به کوچکترین تغییری در توازن رهن و اجاره نیست چرا که ممکن است نتواند قسط وام خود را پرداخت کند. سود رایج در بازار مسکن در حال حاضر برابر با صدی سه است یعنی به ازای هر یک میلیون تومان در ماه ۳۳ هزار تومان. لذا رفتار فعلی صاحبان مسکن نشان از این دارد که کسب سودی بیش از ۳۳ هزار تومان به ازای یک میلیون در ماه ممکن نیست. پس باید به سراغ این بازار رفت. اما کارشناسان دلیل همه این اتفاقات را رکود اقصادی و در نتیجه رکود بازار مسکن میدانند.
در حال حاضر بحث از رکود بازار مسکن در اقتصاد ایران داغ است. اما این رکود متعلق به کدام بخش بازار است: عرضه یا تقاضا؟ بخش تقاضا که بیشتر تحت تاثیر جمعیت، نرخ ازدواج، میزان مستقل شدن جوانان و غیره است کمتر در رکود رفته است. اما رکود گریبان بخش عرضه را گرفته و آمار پروانههای ساختمانی صادر شده حکایت از کاهش شدید آنها در سال جاری دارد که باعث میشود در یک یا دو سال بعد کاهش در عرضه بیشتر خود را نمایان سازد. همیشه رونق بازار مسکن در اقتصاد ایران با افزایش شدید قیمت مسکن و اجاره روبرو است، یعنی افزایش سود فعالان بخش عرضه و در نتیجه سرازیر شدن وجوه مالی به این بازار و افزایش ساخت و ساز، و تحمیل این قیمت بر متقاضیان خرید مسکن و مسکن اجارهای. نکته جالبتر این است که در زمان رکود بازار مسکن هم باز شاید قیمتهای بازار مسکن به نسبت سالهای گذشته کمتر افزایش یابد و در موارد معدودی هم کاهش یابد (البته این کاهش به میزانی نیست که قیمت را به یک یا دو سال قبل از افزایش شدید نقدینگی و حمله پول به بازار مسکن برساند). اما باز هم این متقاضی مسکن اجارهای است که باید تاوان عملکرد بازار و سودخواهی بخش عرضه را در قالب کاهش رهن و افزایش اجاره بدهد. به عبارت دیگر همیشه رکود یا رونق بازار مسکن اقتصاد ایران از زوایه تامین منافع عرضهکنندگان مورد بحث است و نه متقاضیان. امروز میشنویم که یک بسته پیشنهادی برای ایجاد انگیزه در انبوهسازان ارائه شده است، یا بهمان سیاست برای رونق بخش عرضه (رونق هم در این اقتصاد یعنی افزایش قیمت) اتخاذ شده است. برای مثال اگر زمانی قیمت مسکن یا اجاره کاهش یابد و متقاضیان بتوانند با قیمت کمتر به مسکن مورد نظر خود دست پیدا کنند هیچکس، نه تحلیلگر بازار و نه سیاستگذار، سخن از رونق در بازار نمیکند. اگرچه قضاوت درباره موفقیت یا شکست بازار را صرفا باید براساس بهینگی پیامدهایش برای فعالان بازار انجام داد، اما تحلیلهای فعلی از رکود بازار مسکن تنها بهینگی این نتایج را برای عرضهکنندگان مورد توجه قرار میدهند. گویی تنها محرک افزایش ساخت و ساز در بازار مسکن اقتصاد ایران سودهای کلان است و جز این هیچ عاملی انگیزه سرمایهگذاری در این حوزه را فعال نمیکند.